Unix Metin İşleme Üçlüsü
grep ile ara, sed ile dönüştür, awk ile programla. Üçünün ne zaman ne için kullanılacağını, regex, adres aralıkları ve alan modelini — aynı nginx log örneği üzerinden — gör.
find — Dosya Sistemi Sorguları
-name, -type, -size, -mtime, -perm, -prune. Herkes temel kullanır ama -exec {} +, xargs -0 ve node_modules atlama gibi kombolar ayrı bir dünya.
SSH, SCP ve rsync
Anahtar üretmekten ~/.ssh/config alias'larına, ProxyJump tünelinden port forwarding'e. scp ile rsync'i karşılaştır: ne zaman hangisi, neden rsync resume eder.
curl — HTTP Debug Aracı
GET, POST, PUT, DELETE. Header ekle, body gönder, auth ayarla, cookie jar tut. -v ile handshake'i izle, -w ile timing ölç, jq ile JSON'u oku.
Arşivleme ve Sıkıştırma
tar -cvf / -tvf / -xvf üçlüsü, sıkıştırma bayrakları (-z/-J/--zstd), --exclude, strip-components. gzip vs xz vs zstd seçim rehberi ve zip uyumluluğu.
Süreç ve Sistem İzleme
ps aux, top, htop, kill (sinyaller), pkill, lsof ile portu kim tutuyor, /proc/PID altında ne var, strace ile syscall'ları izle, ulimit ve nice ile kaynak yönet.
İzinler ve Sahiplik
ls -l çıktısını bit-bit oku. chmod sembolik ve oktal, chown, umask default'ları, SUID/SGID/sticky bit ve sudo/sudoers — neden SSH anahtarın 600, .ssh dizinin 700 olmalı.
Unix Felsefesi: Birleştirmek
stdin/stdout/stderr, pipe, tee, xargs (-n, -I{}, -0, -P), process substitution <(cmd), command substitution $(cmd), named pipe (FIFO). Küçük araçları birleştirerek büyük iş yapmak.
sort ve uniq
sort ile sayısal, alfabetik, sütun bazlı ve büyük dosya sıralaması. uniq ile tekrarları say, yalnızca tekil veya çoğaltılmış satırları bul. comm ile küme işlemleri.
head ve tail
İlk N satır veya bayt almak için head, son N satır için tail. tail -f ile canlı log izleme, -F ile dönen log dosyalarını takip, --pid ile otomatik çıkış.
cut, paste ve column
cut ile alan veya karakter dilimle, paste ile dosyaları yatay birleştir, column ile düzensiz çıktıyı hizalı tabloya dönüştür. CSV ve TSV işleme temelleri.
tr ve wc
tr ile karakter düzeyinde çeviri, silme ve sıkıştırma. wc ile satır, kelime, bayt say. POSIX karakter sınıfları, Windows satır sonu dönüşümü ve metin istatistikleri.
diff, patch, cmp ve checksumlar
Unified diff formatını oku ve üret. patch ile yama uygula veya geri al. cmp ile ikili karşılaştırma. sha256sum ile dosya bütünlüğü doğrula — neden MD5 yetmez.
cat, tac ve less
cat ile dosya birleştirme ve gösterme, -A ile gizli karakterleri ifşa et, tac ile ters sıra. less ile etkileşimli sayfalama, filtreleme, canlı takip ve LESS ortam değişkeni.
stat, file, hexdump ve nl
stat ile atime/mtime/ctime ve inode bilgisi. file ile MIME tipi ve gerçek format. hexdump ve xxd ile ham baytları oku. nl ile satır numarası. Magic bayt nedir?
ls, cp, mv ve rm
ls sıralama seçenekleri ve alias stratejisi. cp ile güvenli kopyalama (-u -a -p), mv atomik mi?, rm tehlikeleri ve boş değişken tuzağı, trash-cli alternatifi.
mkdir, touch, ln ve tree
mkdir -p ile iç içe dizin oluştur, touch ile timestamp güncelle, hard link ve symlink arasındaki fark (inode modeli), göreli vs mutlak symlink tuzağı. tree ile dizin haritası.
df ve du
df ile dosya sistemi doluluk ve inode durumu. du ile dizin boyutu ölç, -hd1 ile özetleme. du+sort ile en büyük dizinleri bul. ncdu interaktif tarayıcı ve silinen ama açık dosyalar.
Sistem Bilgisi Araçları
free ile RAM/swap, uptime ile yük ortalaması (nproc ile karşılaştır), uname ile platform tespiti, hostname, date ile zaman hesaplama. lsblk, lscpu, lspci donanım envanteri.
which, type, locate ve realpath
which alias'ı görmez — type gösterir. locate ile veritabanı araması (updatedb latansı). realpath ile mutlak yol çözümleme. basename/dirname ve shell genişletme alternatifleri.
Ağ Tanılama Araçları
wget ile dosya indirme ve yansıtma. ping/traceroute/mtr ile paket izleme. dig ile DNS sorgulama. ss ile soket durumu (netstat yerine). nc ile port testi. ip ile arayüz yönetimi.
echo ve printf
echo ile hızlı çıktı, -e ile escape dizileri ve ANSI renkleri. printf ile taşınabilir biçimlendirilmiş çıktı: %s %d %f, sıfır dolgu, sütun hizalama ve script'te güvenli kullanım.
env, export, alias, history ve source
Kabuk değişkeni ile ortam değişkeni farkı. env ile geçici ortam. alias ile komut kısaltmaları. history genişletme (!!, !$, Ctrl+R). source ile .bashrc, .env ve kütüphane yükleme.
Aramanla eşleşen rehber bulunamadı.