stat, file, hexdump — Bash Tools

00 Üç aracın rolü

Dosya sistemi bize görüntüden daha fazlasını söyler — stat, file ve hexdump bu gizli bilgiyi ortaya çıkarır.

stat

İzinler, boyut, sahip, üç zaman damgası (atime/mtime/ctime) — dosya sistemi metadata

file

Uzantıya değil içeriğe bakarak dosya türünü tespit eder — magic bytes analizi

hexdump / xxd

Dosyayı ham byte olarak gösterir — binary inceleme, protokol analizi

01 stat: dosya metadata

stat bir dosyanın inode bilgilerini gösterir: boyut, izinler, sahiplik ve üç farklı zaman damgası.

bash●

# Tam stat çıktısı
stat /etc/passwd
  File: /etc/passwd
  Size: 2847            Blocks: 8          IO Block: 4096   regular file
Device: fd01h/64769d    Inode: 1573252     Links: 1
Access: (0644/-rw-r--r--)  Uid: (    0/    root)  Gid: (    0/    root)
Access: 2026-01-10 08:23:41.123456789 +0300
Modify: 2026-01-08 14:55:32.987654321 +0300
Change: 2026-01-08 14:55:32.987654321 +0300
 Birth: 2025-12-01 10:00:00.000000000 +0300

# Dizin hakkında stat
stat /var/log/

# Sembolik link hedefini değil, linki incele
stat -L /etc/localtime    # hedef dosyayı izle
stat    /etc/localtime    # linkin kendisini göster

ÜÇ ZAMAN DAMGASI

atime (Access): son okuma. mtime (Modify): içerik son değişme. ctime (Change): metadata son değişme (izin/sahip). find -mtime mtime'ı kullanır; ls -l mtime'ı gösterir. ctime, içerik değişikliklerinde de güncellenir.

02 stat: özel format ile betikler için

-c (veya --format) bayrağı ile belirli alanları betiklerde kullanılabilecek biçimde alabilirsiniz.

bash●

# Sadece dosya boyutunu al (byte)
stat -c '%s' dosya.txt
2847

# İzinleri oktal olarak al
stat -c '%a' dosya.txt
644

# mtime'ı epoch (Unix timestamp) olarak al
stat -c '%Y' dosya.txt
1736344532

# İnsan-okunur format
stat -c '%y' dosya.txt
2026-01-08 14:55:32.987654321 +0300

# Birden fazla alan (tek satır çıktı)
stat -c '%n %s %a %U' dosya.txt
dosya.txt 2847 644 root

# Betik kullanımı: izni kontrol et
perm=$(stat -c '%a' ~/.ssh/id_rsa)
if [ "$perm" != "600" ]; then
  echo "UYARI: SSH anahtarı izni $perm olmalı 600"
fi

Format	Anlam	Örnek çıktı
`%s`	Boyut (byte)	`2847`
`%a`	İzin (oktal)	`644`
`%A`	İzin (okunabilir)	`-rw-r--r--`
`%U`	Sahip kullanıcı adı	`root`
`%G`	Sahip grup adı	`root`
`%u`	Sahip UID	`0`
`%n`	Dosya adı	`/etc/passwd`
`%Y`	mtime (epoch)	`1736344532`
`%y`	mtime (okunabilir)	`2026-01-08 14:55:32`
`%i`	Inode numarası	`1573252`
`%h`	Hard link sayısı	`1`
`%F`	Dosya türü	`regular file`

03 file: içerik türü tespiti

file uzantıya değil, dosyanın başındaki "magic bytes"a bakarak türü tespit eder. Yanıltmak çok zordur.

bash●

# Dosya türünü tespit et
file /bin/ls
/bin/ls: ELF 64-bit LSB pie executable, x86-64, dynamically linked

file dosya.jpg
dosya.jpg: JPEG image data, JFIF standard 1.01

file script.sh
script.sh: Bourne-Again shell script, ASCII text executable

# Birden fazla dosya
file /usr/bin/*

# Sadece MIME türü (betikler için)
file --mime-type dosya.pdf
dosya.pdf: application/pdf

# Charset de göster
file --mime dosya.txt
dosya.txt: text/plain; charset=utf-8

# Uzantıyı yoksay: sadece içeriğe bak
file yaniltici.txt    # aslında PDF'se söyler

# Sembolik linki takip et
file -L /etc/localtime

# Dizin içeriğini özyinelemeli
file uploads/*
# Yükleme güvenliği: uzantı ile içerik eşleşiyor mu?

--mime-type

MIME türünü döndür: application/pdf, image/png...

--mime

MIME türü + charset: text/plain; charset=utf-8

-L

Sembolik linkleri takip et

-b

Brief — dosya adını yazdırma, sadece türü

-i

--mime ile eşdeğer (bazı sistemlerde)

GÜVENLİK KULLANIMI

Kullanıcıdan dosya alıyorsanız file --mime-type ile içerik türünü doğrulayın — uzantıya güvenmeyin. .jpg olarak yüklenmiş ama aslında PHP script olan dosya, file ile yakalanır.

04 hexdump: ham byte görüntüleme

hexdump dosyayı onaltılık (hex) ve ASCII olarak gösterir. Binary dosyaları, protokol paketlerini veya bozuk verileri incelemek için kullanılır.

bash●

# Basit hex dump
hexdump dosya.bin

# Canonical format: hex + ASCII yan yana
hexdump -C dosya.bin
00000000  48 65 6c 6c 6f 20 57 6f  72 6c 64 0a 00 00 00 00  |Hello World.....|
00000010  01 02 03 04 05 06 07 08  09 0a 0b 0c 0d 0e 0f 10  |................|

# Sadece ilk N byte
hexdump -C -n 32 dosya.bin

# N byte atla, sonraki M byte'ı göster
hexdump -C -s 512 -n 64 dosya.bin

# Sadece yazdırılabilir ASCII'yi göster
hexdump -e '"%_p"' dosya.bin

# String arama: dosyada gizli metin var mı?
hexdump -C binary.exe | grep -A2 'password'

# Magic bytes: dosyanın ilk 4 byte'ını oku
hexdump -C -n 4 dosya.pdf
00000000  25 50 44 46                                       |%PDF|

-C

Canonical format — hex + ASCII yan yana (en okunabilir)

-n N

Sadece ilk N byte'ı işle

-s N

İlk N byte'ı atla (skip)

-e FORMAT

Özel çıktı formatı (gelişmiş)

MAGIC BYTES

Dosya türleri sihirli baytlarla tanımlanır: PDF → %PDF (25 50 44 46), PNG → 89 50 4E 47, ZIP → 50 4B 03 04, ELF binary → 7F 45 4C 46. file komutu bu veritabanını kullanır.

05 xxd: okunabilir hex dump

xxd hem hex dump üretir hem de hex dump'ı geri binary'ye çevirebilir. Vim'in hex modu da xxd kullanır.

bash●

# hexdump -C'ye benzer format
xxd dosya.bin
00000000: 4865 6c6c 6f20 576f  726c 640a 0000 0000  Hello World....
00000010: 0102 0304 0506 0708  090a 0b0c 0d0e 0f10  ................

# Sadece hex (ASCII yok)
xxd -p dosya.bin
48656c6c6f20576f726c640a00000000

# Tersine: hex'ten binary'ye
echo '48656c6c6f' | xxd -r -p
Hello

# Sadece ilk N byte
xxd -l 32 dosya.bin

# Sütun sayısını değiştir (varsayılan 16)
xxd -c 8 dosya.bin

# Vim'de hex düzenleme
vim dosya.bin
# :%!xxd           → hex mod aç
# düzenle
# :%!xxd -r        → binary'ye dönüştür
# :wq              → kaydet

# strings komutu: binary'deki yazdırılabilir metinleri çek
strings /bin/ls | grep 'version'

-p

Plain hex (boşluksuz, tek satır) — betikler için

-r

Reverse — hex dump'ı binary'ye çevir

-l N

Sadece ilk N byte (limit)

-c N

Satır başına N byte (varsayılan 16)

-s N

N byte atla (seek)

06 nl: satır numaralandırma

nl (number lines) cat -n'den daha esnek — sadece belirli bölümleri, belirli satırları numaralandırabilir.

bash●

# Temel satır numaralandırma
nl dosya.txt
     1	Birinci satır
     2	İkinci satır

# Boş satırları da numaralandır
nl -ba dosya.txt

# Sadece boş olmayan satırları (varsayılan: -bt)
nl -bt dosya.txt

# Başlangıç numarası ve adım
nl -v10 -i5 dosya.txt   # 10'dan başla, 5'er artır

# Numara formatı (ln=sol, rn=sağ hizalı, rz=sıfır dolgulu)
nl -nrz dosya.txt       # 000001, 000002...

# Numara-içerik ayırıcı
nl -s': ' dosya.txt     # "1: satır" formatı

-ba

Tüm satırları numaralandır (boş dahil)

-bt

Sadece boş olmayan satırları numaralandır (varsayılan)

-v N

Başlangıç numarası (varsayılan 1)

-i N

Artış adımı (varsayılan 1)

-n FORMAT

ln: sol hizalı, rn: sağ hizalı, rz: sıfır dolgulu

-s STR

Numara ve içerik arasındaki ayırıcı (varsayılan tab)

07 Pratik vakalar

Gerçek dünya senaryoları: güvenlik incelemesi, dosya doğrulama, binary analiz.

bash — Yüklenen dosyaların türünü doğrula●

# Upload güvenliği: jpg mi gerçekten?
for f in uploads/*; do
  mime=$(file --mime-type -b "$f")
  if [[ "$mime" != image/* ]]; then
    echo "UYARI: $f → $mime (resim değil!)"
  fi
done

bash — Son değiştirilen config dosyaları●

# /etc altında son 24 saatte değişen dosyaların listesi
find /etc -maxdepth 2 -name '*.conf' -newer /etc/os-release \
  | xargs -I{} stat -c '%y %n' {} \
  | sort

# veya daha basit
find /etc -mmin -1440 -type f | xargs stat -c '%y %n'

bash — Binary içinde gizli string ara●

# Executable'da yazdırılabilir string'leri çıkar
strings /usr/bin/curl | grep -i 'version'
strings /usr/bin/curl | grep 'http'

# xxd ile hex'te ara
xxd binary.dat | grep -i 'dead beef'    # magic marker

bash — İzin scripti: SSH key otomatik düzelt●

# SSH key izinlerini kontrol et ve düzelt
for keyfile in ~/.ssh/id_*; do
  perm=$(stat -c '%a' "$keyfile")
  if [ "$perm" != "600" ]; then
    echo "Düzeltiliyor: $keyfile ($perm → 600)"
    chmod 600 "$keyfile"
  fi
done

Hatırlanacaklar

stat -c '%a %n': izni oktal olarak betikten al
stat -c '%Y': mtime'ı epoch olarak al (karşılaştırmak için)
Üç zaman: atime (okuma), mtime (içerik değişme), ctime (metadata değişme)
file --mime-type -b dosya: yükleme doğrulama için — uzantıya güvenme
hexdump -C -n 4 dosya: magic bytes → dosya türü tespiti
xxd -p dosya: plain hex; xxd -r -p: hex'i geri binary'ye çevir
strings binary: executable'daki metin dizelerini çıkar

Devam: diff, patch — dosya karşılaştırma ve yama · izinler ve sahiplik — chmod, chown, sudo