wget, ping, dig, ss, nc, ip

00 Ağ araçları haritası

Her araç farklı bir katmanda veya amaçla çalışır — doğru aracı seçmek teşhisi hızlandırır.

Araç	Ne yapar?	Katman
`ping`	Host erişilebilir mi? RTT ölç	ICMP / L3
`traceroute`	Paket yolunu izle	ICMP / L3
`dig` / `host`	DNS kaydı sorgula	DNS / Uygulama
`ss`	Açık portlar ve bağlantılar	TCP/UDP / L4
`nc`	Ham TCP/UDP bağlantısı, port testi	TCP/UDP / L4
`curl`	HTTP/HTTPS istekleri	Uygulama / L7
`wget`	HTTP/FTP dosya indirme	Uygulama / L7
`ip`	Arayüz, rota, ARP yönetimi	Ağ / L3

01 wget: dosya indirme

wget HTTP, HTTPS ve FTP üzerinden dosya indirir. curl'den farkı: özyinelemeli indirme, otomatik devam ettirme ve arka planda çalışma.

bash●

# Temel indirme
wget https://example.com/dosya.tar.gz

# Farklı adla kaydet
wget -O hedef.tar.gz https://example.com/dosya.tar.gz

# Belirli dizine kaydet
wget -P /tmp/ https://example.com/dosya.tar.gz

# Yarıda kesilmiş indirmeyi devam ettir
wget -c https://example.com/buyuk_dosya.iso

# Sessiz mod (sadece hata mesajı)
wget -q https://example.com/dosya.tar.gz

# İlerleme çubuğu (varsayılan log yerine)
wget --progress=bar https://example.com/dosya.iso

# Hız sınırla
wget --limit-rate=1M https://example.com/dosya.iso

# Arka planda indir
wget -b https://example.com/buyuk.iso
# Log: wget-log

# Yeniden deneme sayısı
wget --tries=5 https://example.com/dosya.tar.gz

# Timeout
wget --timeout=30 https://example.com/dosya.tar.gz

# Liste dosyasından birden fazla URL indir
wget -i url_listesi.txt

# curl vs wget: basit tek dosya için curl tercih edilir
# Özyinelemeli web yansılama için wget daha uygun

-O DOSYA

Çıktı dosya adını belirt

-P DİZİN

İndirme dizini

-c

Yarıda kesilmiş indirmeyi devam ettir

-q

Sessiz — sadece hatalar

-b

Arka planda indir (background)

--limit-rate=N

Bant genişliği sınırla: 1M, 500K...

--tries=N

Hatalarda yeniden deneme sayısı

-i DOSYA

URL listesini dosyadan oku

02 ping ve traceroute: bağlantı testi

ping ICMP echo ile host erişilebilirliğini ve RTT'yi ölçer. traceroute paketi hedefe giden yolu adım adım gösterir.

bash●

# Temel ping
ping google.com
PING google.com (142.250.64.14): 56 data bytes
64 bytes from 142.250.64.14: icmp_seq=1 ttl=117 time=18.3 ms

# N kez ping at, dur
ping -c 4 google.com

# Sessiz (sadece özet)
ping -c 1 -q google.com

# Paket boyutunu belirt
ping -s 1400 server.local   # MTU sorunları için

# IPv6
ping6 -c 4 ipv6.google.com

# Host erişilebilir mi? (betik için)
if ping -c 1 -W 3 server.local >/dev/null 2>&1; then
  echo "Erişilebilir"
fi

# traceroute: hedefe giden yol
traceroute google.com
 1  gateway (192.168.1.1)  0.5 ms
 2  10.0.0.1 (10.0.0.1)  1.2 ms
 3  * * *   (güvenlik duvarı filtreliyor)
 4  142.250.64.14  18.3 ms

# TCP traceroute (ICMP filtreli yerlerde)
traceroute -T -p 80 google.com

# mtr: ping + traceroute birleşimi (real-time)
mtr --report -n -c 10 google.com

-c N

N ping gönder, dur

-W N

Yanıt için N saniye bekle (timeout)

-q

Quiet — sadece özet istatistikleri

-i N

Ping aralığı saniye (varsayılan 1)

-s N

Paket boyutu (varsayılan 56 byte)

03 dig ve host: DNS sorgulama

dig DNS kayıtlarını ayrıntılı gösterir — A, AAAA, MX, TXT, NS... host daha özlü çıktı üretir.

bash●

# A kaydı (IPv4) sorgula
dig example.com
dig example.com A

# Belirli DNS sunucusunu kullan
dig @8.8.8.8 example.com    # Google DNS
dig @1.1.1.1 example.com    # Cloudflare DNS

# Kayıt türleri
dig example.com AAAA         # IPv6
dig example.com MX           # Mail exchange
dig example.com TXT          # Text (SPF, DKIM)
dig example.com NS           # Name servers
dig example.com SOA          # Start of authority
dig example.com ANY          # Tüm kayıtlar (her zaman çalışmaz)

# Kısa çıktı (+short)
dig +short example.com
93.184.216.34

# Ters DNS (IP'den hostname)
dig -x 8.8.8.8
dig +short -x 8.8.8.8
dns.google.

# DNSSEC doğrulama
dig +dnssec example.com

# Tüm DNS zincirini izle
dig +trace example.com

# host: daha özlü
host example.com
example.com has address 93.184.216.34

host -t MX gmail.com
host 8.8.8.8                   # ters DNS

@SERVER

Kullanılacak DNS sunucu adresi

+short

Sadece yanıtı göster (IP veya kayıt)

-x IP

Ters DNS sorgulama (PTR kaydı)

+trace

Tüm DNS çözümleme zincirini göster

+dnssec

DNSSEC imzalarını göster

+noall +answer

Sadece cevap bölümünü göster

04 ss: soket ve port durumu

ss (socket statistics) netstat'ın modern halefi. Daha hızlı ve daha fazla bilgi sunar.

bash●

# Tüm TCP bağlantıları
ss -t

# Dinleyen (listening) portları göster
ss -tln
Netid  State   Local Address:Port   Peer Address:Port
tcp    LISTEN  0.0.0.0:22           0.0.0.0:*
tcp    LISTEN  0.0.0.0:80           0.0.0.0:*
tcp    LISTEN  127.0.0.1:5432       0.0.0.0:*

# Proses adını da göster (root gerekebilir)
ss -tlnp

# Belirli portu kim kullanıyor?
ss -tlnp sport = :8080
ss -tlnp | grep ':8080'

# UDP de dahil
ss -tulnp

# Tüm bağlantılar (kurulu + dinleyen)
ss -anp

# Belirli remote adresle bağlantılar
ss -t dst 10.0.0.1
ss -t dst 10.0.0.1:443

# Istatistikler
ss -s
Total: 156
TCP:   42 (estab 25, closed 2, orphaned 0, timewait 2)
UDP:   8

-t

TCP soketleri

-u

UDP soketleri

-l

Sadece dinleyen soketler

-n

Sayısal — hostname ve servis adları çözümleme

-p

Process bilgisi göster

-a

Tüm soketler (kurulu + dinleyen)

-s

İstatistik özeti

netstat YERİNE ss

netstat artık önerilmiyor — iproute2 paketindeki ss kullanın. ss -tlnp ≈ netstat -tlnp. ss kernel'den doğrudan bilgi aldığından çok daha hızlıdır.

05 nc (netcat): ağ İsviçre Çakısı

nc ham TCP/UDP bağlantısı açar. Port testi, veri transferi, basit sunucu — bir düzine aracın yerini tutabilir.

bash●

# Port açık mı? (tek seferlik bağlantı testi)
nc -z -v google.com 443
Connection to google.com 443 port [tcp/https] succeeded!

# Aralık test et
nc -z server.local 20-25

# Timeout ile test
nc -z -w3 server.local 80

# UDP port testi
nc -zu server.local 53

# Basit HTTP isteği
echo -e "GET / HTTP/1.0\r\nHost: example.com\r\n\r\n" | nc example.com 80

# Basit TCP sunucu (test için)
nc -l -p 8080               # 8080'den dinle, gelen veriyi yaz

# Dosya transferi
# Alıcı tarafta:
nc -l -p 9999 > alınan.tar.gz
# Gönderici tarafta:
nc alıcı-ip 9999 < dosya.tar.gz

# SMTP sunucusuna bağlan (debug)
nc mail.example.com 25

-z

Zero-I/O — sadece bağlantı testi, veri gönderme

-v

Verbose — bağlantı sonucunu göster

-l

Listen — sunucu modunda dinle

-p PORT

Yerel port belirt (listen modunda)

-u

UDP kullan (varsayılan TCP)

-w N

Bağlantı timeout'u saniye

06 ip: ağ arayüzü yönetimi

ip komutu ifconfig ve route'un modern halefi. Arayüz bilgisi, IP adresi, rota tablosu ve ARP yönetimi.

bash●

# Tüm ağ arayüzlerini listele
ip addr
ip a                          # kısa form
2: eth0: <BROADCAST,MULTICAST,UP,LOWER_UP>
    inet 192.168.1.10/24 brd 192.168.1.255 scope global eth0

# Belirli arayüz
ip addr show eth0

# Rota tablosu
ip route
ip r                          # kısa form
default via 192.168.1.1 dev eth0
192.168.1.0/24 dev eth0 proto kernel scope link src 192.168.1.10

# Bu IP'ye giden yolu bul
ip route get 8.8.8.8

# ARP tablosu (komşu makineler)
ip neigh

# Arayüzü aç/kapat (root gerekir)
sudo ip link set eth0 up
sudo ip link set eth0 down

# Geçici IP adresi ekle
sudo ip addr add 192.168.1.100/24 dev eth0

# IP adresi kaldır
sudo ip addr del 192.168.1.100/24 dev eth0

# Rota ekle
sudo ip route add 10.0.0.0/8 via 192.168.1.1

ip addr / ip a

IP adresleri ve arayüzler

ip link / ip l

Ağ arayüzü durumu (up/down)

ip route / ip r

Rota tablosu

ip neigh / ip n

ARP/neighbour tablosu

-4 / -6

Sadece IPv4 / IPv6 göster

ifconfig YERİNE ip

ifconfig ve route eski araçlar — net-tools paketi artık güncel değil. Modern sistemlerde ip addr, ip route, ip neigh kullanın. Tüm Linux dağıtımlarında bulunur (iproute2).

07 Pratik vakalar

Ağ tanı ve sorun çözme senaryoları.

bash — Servis sağlıklı mı? (monitoring)●

# Basit HTTP sağlık kontrolü
check_service() {
  local host="$1" port="$2"
  if nc -z -w3 "$host" "$port" 2>/dev/null; then
    echo "OK: $host:$port"
  else
    echo "HATA: $host:$port erişilemiyor!"
  fi
}

check_service db.internal 5432
check_service cache.internal 6379
check_service api.internal 8080

bash — DNS sorununu tanıla●

# 1. Yerel resolver'dan sor
dig +short example.com

# 2. Google'dan sor (farklı mı?)
dig +short @8.8.8.8 example.com

# 3. Yayılım kontrolü: farklı DNS'leri karşılaştır
for dns in 8.8.8.8 1.1.1.1 9.9.9.9 208.67.222.222; do
  printf "%-15s %s\n" "$dns" "$(dig +short @$dns example.com)"
done

bash — 8080 portunu kim kullanıyor?●

# ss ile
ss -tlnp | grep ':8080'

# lsof ile
lsof -i :8080

bash — Paket indirme ve doğrulama●

# İndir
wget -q --show-progress https://example.com/release-v2.0.tar.gz
wget -q https://example.com/SHA256SUMS

# Doğrula
sha256sum --check --ignore-missing SHA256SUMS

Hatırlanacaklar

wget -c URL: yarıda kesilmiş indirmeyi devam ettir
ping -c 4 host: 4 ping gönder, dur — betiklerde sonsuz ping değil
dig +short @8.8.8.8 domain: farklı DNS'den sorgu
dig +trace domain: DNS çözümleme zincirini izle
ss -tlnp: netstat -tlnp'nin modern karşılığı
nc -zv host port: port açık mı? — hızlı test
ip addr: ifconfig'in modern karşılığı
ip route get 8.8.8.8: bu IP'ye hangi arayüzden gidiliyor?

Devam: curl — HTTP debug aracı · süreç ve sistem izleme — lsof ile port sorgulama