ls, cp, mv, rm
temel dosya işlemleri

# Temel listeleme
ls                         # mevcut dizin
ls /etc                    # belirtilen dizin
ls *.txt                   # glob ile filtrele

# Sıralama seçenekleri
ls -t                      # mtime'a göre (en yeni önce)
ls -tr                     # en eski önce (log debug için)
ls -S                      # boyuta göre (en büyük önce)
ls -Sr                     # en küçük önce
ls -X                      # uzantıya göre
ls -v                      # doğal sıralama (file2 file10'dan önce)

# Renk ve biçim
ls --color=auto            # renk (çoğu sistemde varsayılan)
ls -F                      # tür göstergesi: / = dizin, * = çalıştırılabilir, @ = link
ls -p                      # sadece dizinlere / ekle

# Sütun sayısı
ls -1                      # tek sütun (pipe için)
ls -C                      # çok sütun (varsayılan)
ls -m                      # virgülle ayrılmış liste

# Uzun format
ls -l
total 48
drwxr-xr-x 2 user group 4096 Jan 10 12:00 dizin/
-rw-r--r-- 1 user group 2847 Jan  8 14:55 dosya.txt
lrwxrwxrwx 1 user group   15 Jan  5 10:30 link -> /etc/hosts

# Gizli dosyalar dahil (. ile başlayanlar)
ls -a
ls -A                      # . ve .. gösterme (daha temiz)
ls -la                     # uzun + gizli

# İnsan-okunur boyutlar
ls -lh
-rw-r--r-- 1 user group  2.8K Jan  8 14:55 dosya.txt

# Dizinlerin kendisini listele (içerik değil)
ls -ld /etc /var           # dizini dosya gibi göster

# İnode numarası
ls -li

# Zaman damgaları tam göster
ls -l --time-style=full-iso
-rw-r--r-- 1 user group 2847 2026-01-08 14:55:32.987654321 +0300 dosya.txt

# Yaygın alias'lar (~/.bashrc için)
alias ll='ls -lhF --color=auto'
alias la='ls -lhAF --color=auto'
alias lt='ls -lhFt --color=auto'   # en yeni önce

# Tek dosya kopyala
cp kaynak.txt hedef.txt

# Birden fazla dosyayı dizine kopyala
cp a.txt b.txt c.txt hedef_dizin/

# Dizini özyinelemeli kopyala
cp -r kaynak_dizin/ hedef_dizin/

# Var olan dosyanın üzerine yazmadan önce sor
cp -i kaynak.txt hedef.txt

# Hedef dosya daha yeniyse atla
cp -u kaynak.txt hedef.txt   # update: sadece eski olanı güncelle

# Metadata koru (zaman, izinler)
cp -p kaynak.txt hedef.txt

# Arşiv modu: -p + sembolik link + özyinelemeli
cp -a kaynak_dizin/ hedef_dizin/

# Yedek oluştur (~ ekler)
cp --backup dosya.txt dosya.txt
# dosya.txt~ oluşturulur

# Sembolik linkleri hedef olarak değil, link olarak kopyala
cp -d link hedef/          # linki kopyala (hedefi değil)

# İlerleme göster (büyük dosyalar için)
cp --progress buyuk.iso hedef/  # GNU coreutils 8.x+
# veya:
rsync --progress kaynak hedef   # rsync her zaman ilerleme gösterir

# Yeniden adlandır
mv eski_ad.txt yeni_ad.txt

# Dizine taşı
mv dosya.txt arsiv/

# Birden fazla dosyayı dizine taşı
mv *.log /var/log/old/

# Etkileşimli (var olan üzerine yazmadan önce sor)
mv -i kaynak hedef

# Daha yeniyse üzerine yazma
mv -u kaynak hedef

# Yedek al (eskinin üzerine yazarken)
mv --backup=numbered dosya.conf dosya.conf
# dosya.conf.~1~ oluşturulur

# Toplu yeniden adlandırma (bash döngüsü)
for f in *.txt; do
  mv "$f" "${f%.txt}.md"    # .txt → .md
done

# rename komutu (perl-based, daha güçlü)
rename 's/\.txt$/.md/' *.txt
rename 's/ /_/g' *         # boşlukları alt çizgiye
rename 's/^/2026-/' *.jpg   # ön ek ekle

# Dosya sil
rm dosya.txt

# Birden fazla dosya
rm a.txt b.txt c.txt
rm *.tmp                   # glob — DİKKATLİ: önce ls *.tmp ile kontrol et

# Dizin sil (boş dizin)
rmdir boş_dizin/

# Dizini içeriğiyle sil (özyinelemeli)
rm -r dizin/

# Etkileşimli (her dosya için onay iste)
rm -i dosya.txt
rm -ri dizin/

# Var olmayan dosya için hata gösterme
rm -f dosya_olmayabilir.txt

# Glob güvenliği: önce listele, sonra sil
ls /tmp/*.tmp              # önce kontrol et
rm /tmp/*.tmp              # sonra sil

# Güvenli alternatif: trash-cli (geri alınabilir)
trash-put dosya.txt        # çöp kutusuna gönder
trash-list                 # çöp kutusunu listele
trash-restore              # geri yükle
trash-empty                # çöp kutusunu boşalt

# Fotoğrafları yıl/ay klasörlerine taşı
for f in *.jpg; do
  date=$(stat -c '%y' "$f" | cut -c1-7)   # "2026-01"
  mkdir -p "photos/$date"
  mv "$f" "photos/$date/"
done

# Önemli dizinlerin yedeğini tarihli al
BACKUP_DIR="/backup/$(date +%Y%m%d)"
mkdir -p "$BACKUP_DIR"
cp -a /etc/ "$BACKUP_DIR/etc/"
cp -a /home/ "$BACKUP_DIR/home/"
echo "Yedek: $BACKUP_DIR"

# find + rm kombinasyonu (güvenli)
find /var/log/myapp -name '*.log' -mtime +30 -type f

# Yukarıdaki listeyi incele, sonra sil
find /var/log/myapp -name '*.log' -mtime +30 -type f -delete

# Yeni config'i geçici dosyaya yaz, sonra mv ile yerleştir
TMPFILE=$(mktemp /etc/nginx/nginx.conf.XXXXXX)
generate_config > "$TMPFILE"
if nginx -t -c "$TMPFILE"; then
  mv "$TMPFILE" /etc/nginx/nginx.conf   # atomik
  nginx -s reload
else
  rm "$TMPFILE"
  echo "Config geçersiz, güncellenmedi"
fi