systemd —
service, timer, journal.

systemd-analyze blame
# Örnek çıktı:
#   7.423s NetworkManager-wait-online.service
#   2.101s dev-sda1.device
#   1.832s initrd-switch-root.service
#     823ms systemd-journal-flush.service
#     612ms accounts-daemon.service
#     289ms ModemManager.service

systemd-analyze time
# Startup finished in 1.823s (kernel) + 4.201s (initrd) + 8.112s (userspace)
# = 14.136s

# çalışan tüm service unit'leri
systemctl list-units --type=service

# aktif timer'lar
systemctl list-units --type=timer

# FAILED durumundaki tüm unit'ler
systemctl --failed

# yüklü ama çalışmayan dahil — tüm bilinenleri listele
systemctl list-unit-files --type=service

# [Unit] — metadata ve bağımlılıklar
[Unit]
Description=Hello World servisi
After=network.target

# [Service] — çalışma parametreleri
[Service]
Type=simple
User=nobody
Group=nogroup
WorkingDirectory=/opt/hello
ExecStart=/opt/hello/hello --port 8080
Restart=on-failure
RestartSec=5s
StandardOutput=journal
StandardError=journal

# [Install] — enable/disable için hangi target'a bağlanacak
[Install]
WantedBy=multi-user.target

/* gcc -o notify-daemon notify-daemon.c -lsystemd */
#include <systemd/sd-daemon.h>
#include <stdio.h>
#include <unistd.h>

int main(void) {
    /* başlatma işlemleri — socket aç, DB bağlan, vs. */
    sleep(2);

    /* systemd'ye "hazırım" bildir */
    sd_notify(0, "READY=1\nSTATUS=Listening on port 8080\n");

    /* ana döngü */
    while (1) {
        sd_notify(0, "WATCHDOG=1"); /* watchdog ping */
        sleep(30);
    }
    return 0;
}

[Unit]
Description=sd_notify örnek daemon

[Service]
Type=notify
ExecStart=/usr/local/bin/notify-daemon
WatchdogSec=60s
Restart=on-failure

[Install]
WantedBy=multi-user.target

# servisi başlat / durdur / yeniden başlat
systemctl start   nginx.service
systemctl stop    nginx.service
systemctl restart nginx.service

# reload: process'i öldürmeden konfigürasyonu yeniden yükle (ExecReload= çalışır)
systemctl reload  nginx.service

# restart gerekirse reload dene, olmazsa restart yap
systemctl reload-or-restart nginx.service

# durum — Active, Loaded, Main PID, CGroup, son log satırları
systemctl status  nginx.service

# boot'ta otomatik başlat / devre dışı bırak
systemctl enable  nginx.service
systemctl disable nginx.service

# enable + hemen başlat
systemctl enable --now nginx.service

# mask: enable/start çağrılarını engelle (kalıcı devre dışı)
systemctl mask   nginx.service
systemctl unmask nginx.service

# çalışıyor mu? (exit 0 = evet, 3 = hayır — script'lerde kullan)
systemctl is-active  nginx.service
systemctl is-enabled nginx.service
systemctl is-failed  nginx.service

# /etc/systemd/system/myapp.service dosyasını düzenledikten sonra
systemctl daemon-reload
systemctl restart myapp.service

# editörü açar → /etc/systemd/system/nginx.service.d/override.conf oluşturur
systemctl edit nginx.service

# yoksa oluştur (--force), tam dosya düzenle (--full)
systemctl edit --force --full myapp.service

# override.conf örneği — sadece değiştirmek istediğin parametreler

[Service]
# Restart politikasını değiştir — orijinal paket dosyasına dokunma
Restart=always
RestartSec=3s
LimitNOFILE=65536

# 1. unit dosyasını yaz
vim /etc/systemd/system/myapp.service

# 2. systemd'ye bildir
systemctl daemon-reload

# 3. başlat ve durumu kontrol et
systemctl start myapp.service
systemctl status myapp.service

# 4. boot'ta otomatik başlat
systemctl enable myapp.service

# 5. konfigürasyon değiştikten sonra
systemctl daemon-reload
systemctl reload-or-restart myapp.service

# 6. servis yanıt vermiyorsa zorla durdur
systemctl kill -s SIGKILL myapp.service

# 7. kalıcı olarak devre dışı bırak
systemctl disable --now myapp.service

# servis loglarını takip et (tail -f gibi)
journalctl -u myapp.service -f

# son 50 satır
journalctl -u myapp.service -n 50

# son 1 saat içindeki loglar
journalctl -u myapp.service --since "1 hour ago"

# zaman aralığı
journalctl -u nginx.service --since "2026-04-12 00:00" --until "2026-04-12 06:00"

# sadece err ve üstü (emerg, alert, crit, err)
journalctl -u myapp.service -p err

# kernel mesajları (dmesg gibi)
journalctl -k

# context ile birlikte — hata öncesi/sonrası satırlar
journalctl -xe

# JSON formatında çıktı (log analizi pipeline için)
journalctl -u myapp.service -o json | jq '.'

# belirli bir boot'un logları
journalctl -b -1 # bir önceki boot
journalctl -b # bu boot

[Journal]
Storage=persistent          # /var/log/journal/ dizinine yaz
Compress=yes               # LZ4 sıkıştırma
SystemMaxUse=2G            # /var/log/journal/ maksimum boyut
SystemKeepFree=512M        # diskte bırakılacak minimum boş alan
MaxRetentionSec=1month     # 1 aydan eski logları sil
RateLimitBurst=1000        # aralık başına maksimum mesaj
RateLimitInterval=30s

# journald.conf değişikliği sonrası yeniden başlat
systemctl restart systemd-journald

# log kullanım alanı
journalctl --disk-usage

# 1 GB üstünü temizle
journalctl --vacuum-size=1G

# 2 haftadan eski logları temizle
journalctl --vacuum-time=2weeks

[Unit]
Description=Günlük yedekleme
After=network.target

[Service]
Type=oneshot
User=backup
ExecStart=/usr/local/bin/backup.sh
StandardOutput=journal
StandardError=journal

[Unit]
Description=Günlük yedekleme timer'ı

[Timer]
OnCalendar=*-*-* 03:00:00   # her gün 03:00
RandomizedDelaySec=300      # 0-5 dakika rastgele gecikme (çakışma önleme)
Persistent=true             # kaçırılan çalışma boot'ta tetiklenir
Unit=backup.service

[Install]
WantedBy=timers.target

# timer'ı etkinleştir ve başlat
systemctl enable --now backup.timer

# bir sonraki tetikleme zamanını gör
systemctl list-timers backup.timer

# tüm aktif timer'lar
systemctl list-timers --all

# systemctl list-timers çıktısı örneği:
# NEXT                         LEFT          LAST                         PASSED       UNIT
# Sun 2026-04-13 03:04:22 UTC  23h left      Sat 2026-04-12 03:01:15 UTC  58min ago    backup.timer
# Sun 2026-04-13 00:00:00 UTC  20h left      Sat 2026-04-12 00:00:00 UTC  4h ago       logrotate.timer
# Sun 2026-04-13 00:00:00 UTC  20h left      Sat 2026-04-12 00:00:00 UTC  4h ago       man-db.timer

[Unit]
Description=Kişisel uygulama

[Service]
Type=simple
ExecStart=%h/bin/myapp   # %h = $HOME
Restart=on-failure
Environment="PORT=9090"

[Install]
WantedBy=default.target

# kullanıcı systemd instance'ı için daemon-reload
systemctl --user daemon-reload

# başlat / durdur / durum
systemctl --user start   myapp.service
systemctl --user stop    myapp.service
systemctl --user status  myapp.service

# boot'ta başlat
systemctl --user enable myapp.service

# kullanıcı logları
journalctl --user -u myapp.service -f

# emirhan kullanıcısı için linger etkinleştir (root gerektirir)
loginctl enable-linger emirhan

# linger durumunu kontrol et
loginctl show-user emirhan | grep Linger

# devre dışı bırak
loginctl disable-linger emirhan

[Unit]
Description=Uygulama servisi
# postgresql başlamadan çalışma, postgresql dursa dur
Requires=postgresql.service
After=postgresql.service

# redis opsiyonel — yoksa da çalış ama varsa sonra başla
Wants=redis.service
After=redis.service

[Service]
Type=notify
ExecStart=/opt/myapp/bin/server

[Install]
WantedBy=multi-user.target

# servisin bağımlılık ağacını göster
systemctl list-dependencies myapp.service

# tersine: hangi unit'ler myapp'e bağımlı?
systemctl list-dependencies --reverse myapp.service

# tüm bağımlılıkları (özyinelemeli) göster
systemctl list-dependencies --all myapp.service

# hangi target'ta çalışıyor?
systemctl get-default

[Unit]
Description=Güvenli web servisi
After=network.target

[Service]
Type=simple
User=www-data
Group=www-data
ExecStart=/opt/web/server

# sandboxing
ProtectSystem=strict
ReadWritePaths=/var/lib/web /var/log/web
ProtectHome=true
PrivateTmp=true
NoNewPrivileges=true
CapabilityBoundingSet=CAP_NET_BIND_SERVICE
AmbientCapabilities=CAP_NET_BIND_SERVICE
ProtectKernelTunables=true
RestrictAddressFamilies=AF_INET AF_INET6
SystemCallFilter=@system-service

[Install]
WantedBy=multi-user.target

systemd-analyze security secure-web.service
# Örnek çıktı:
#   NAME                                                        DESCRIPTION                              EXPOSURE
#   ✓ CapabilityBoundingSet=~CAP_SYS_ADMIN                    Service has no administrator privileges
#   ✓ PrivateTmp=yes                                          Service has no access to other software's temporary files
#   ✓ NoNewPrivileges=yes                                     Service processes cannot acquire new privileges
#   ✗ MemoryDenyWriteExecute=                                 Service may create writable executable memory mappings   0.1
#   ✗ RestrictRealtime=                                       Service may acquire realtime scheduling                  0.1
#   → Overall exposure level for secure-web.service: 2.1 OK

systemctl status myapp.service
# Örnek çıktı:
# ● myapp.service - Uygulama servisi
#      Loaded: loaded (/etc/systemd/system/myapp.service; enabled; vendor preset: enabled)
#      Active: failed (Result: exit-code) since Sat 2026-04-12 03:14:22 UTC; 5min ago
#     Process: 12483 ExecStart=/opt/myapp/bin/server (code=exited, status=1/FAILURE)
#    Main PID: 12483 (code=exited, status=1/FAILURE)
#         CPU: 102ms
#
# Apr 12 03:14:22 host myapp[12483]: FATAL: cannot open config file /etc/myapp/config.yaml

# hata öncesi/sonrası bağlam ile genişletilmiş log
journalctl -xe -u myapp.service

# bu boot'ta sadece bu servise ait loglar
journalctl -b -u myapp.service

# tüm systemd mesajları (PID 1)
journalctl _PID=1

# boot süresi özeti
systemd-analyze time

# en yavaş servisler
systemd-analyze blame

# kritik path — boot süresini belirleyen servis zinciri
systemd-analyze critical-chain

# belirli bir servisin critical chain'i
systemd-analyze critical-chain myapp.service

# tüm boot grafiğini SVG olarak dışa aktar
systemd-analyze plot > boot.svg

# failed bayrağını temizle (log'u silmez)
systemctl reset-failed myapp.service

# hepsini temizle
systemctl reset-failed

# başarısız servis listesi
systemctl --failed

# unit dosyasını sözdizimi açısından kontrol et
systemd-analyze verify /etc/systemd/system/myapp.service

# unit'in tam içeriğini (override'larla birlikte) göster
systemctl cat myapp.service

# unit property'lerini göster
systemctl show myapp.service

# belirli bir property
systemctl show myapp.service -p Restart