Linux cron
Her Ayrıntısıyla

00cron nedir, servisi kontrol et

cron, arka planda sürekli çalışan ve belirli zamanlarda belirli komutları çalıştıran bir daemon'dur. Her dakikanın başında crontab dosyalarını okur, zamanı gelen işleri tetikler.

cron (Debian/Ubuntu) veya crond (RHEL/CentOS/Fedora) adında bir servis sürekli çalışır. Saniyelik çözünürlük yoktur — en küçük birim bir dakikadır. Çalışma mantığı şudur: her dakikanın başında tüm crontab dosyalarını tarar, o dakikada eşleşen satırları alt-süreç olarak çalıştırır.

Servisin çalıştığını doğrula

systemctl status cron

systemctl status crond

Beklenen: Active: active (running). Değilse:

# Başlat ve boot'ta otomatik başlasın
sudo systemctl start cron
sudo systemctl enable cron

01crontab komutu

Kullanıcı cron tablolarını crontab komutu yönetir. Dosyayı doğrudan düzenlemezsin — komuta düzenleme modu açtırırsın, syntax hatası varsa komut uyarır.

Temel komutlar

Editor'ü değiştir

İlk kez crontab -e çağırdığında hangi editor'ün açılacağını sorar. Sonra hatırlar. Değiştirmek istersen:

# Geçici (sadece bu çağrı için)
EDITOR=nano crontab -e

# Kalıcı (bir sonraki shell oturumundan itibaren)
echo 'export EDITOR=nano' >> ~/.bashrc

# Ya da sistem geneli
sudo update-alternatives --config editor

Crontab dosyaları nerede fiziksel olarak duruyor

Kullanıcı crontab'ları aşağıdaki dizinde saklanır:

sudo ls -la /var/spool/cron/crontabs/

Her kullanıcı için bir dosya: /var/spool/cron/crontabs/ali, /var/spool/cron/crontabs/root gibi. Bu dosyalara elle dokunmak önerilmez — izinleri ve sahipliği bozulabilir. crontab -e bu işi güvenli şekilde yapar.

02Zaman sözdizimi — 5 alan

Bir cron satırı 5 zaman alanı + komutdan oluşur. Her alan bir zaman birimini temsil eder. Alanlar boşluk veya tab ile ayrılır.

┌─────────── dakika         0 – 59
│ ┌───────── saat           0 – 23
│ │ ┌─────── ayın günü      1 – 31
│ │ │ ┌───── ay             1 – 12  (jan, feb, mar...)
│ │ │ │ ┌─── haftanın günü  0 – 7   (0 ve 7 = Pazar; sun, mon...)
│ │ │ │ │
* * * * *  /path/to/komut arg1 arg2

Özel karakterler

Bu dört karakter birleştirilebilir: 0,30 9-17 * * 1-5 = Pazartesi-Cuma, saat 09:00-17:00 arası, her saatin 0. ve 30. dakikasında.

Kapsamlı örnekler

İsimleri sayı yerine kullanma

Ay ve haftanın günü alanlarında isim de kabul edilir (ilk 3 harf, İngilizce, büyük/küçük harf fark etmez):

# Her Cuma saat 17:00'de
0 17 * * fri /path/to/hafta-sonu-baslasin.sh

# Her Aralık ayının 25'inde
0 9 25 dec * /path/to/noel-maili.sh

Ancak isimleri aralıkta veya listede kullanırken dikkatli ol: mon-fri çalışır, ama mon,wed,fri bazı eski cron'larda çalışmaz. Sayısal form (1-5, 1,3,5) her yerde çalışır.

03Özel zaman dizileri

Sık kullanılan zaman kalıpları için kısayollar vardır. 5 alan yerine @ ile başlayan bir dize yazarsın.

# Sistem her başladığında bir tünel aç
@reboot /home/ali/scripts/start-tunnel.sh

# Her gün gece yarısı log döndürme
@daily /usr/local/bin/logrotate-custom.sh

# Her saat başı disk kullanımını kontrol et
@hourly /home/ali/scripts/disk-check.sh

04Ortam değişkenleri ve PATH sorunu

cron'un çalıştırdığı komutlar, senin shell oturumunla aynı ortama sahip değildir. PATH minimaldir, .bashrc yüklenmez, HOME kısıtlıdır. Burayı bilmezsen saatlerce "terminalde çalışıyor, cron'da çalışmıyor" ile uğraşırsın.

cron'un varsayılan ortamı

PATH=/usr/bin:/bin — yani /usr/local/bin yok, /opt/... yok, ~/bin yok. Terminalde çalıştırdığın bir komut cron'da "command not found" verebilir. Bu sorunun iki çözümü var:

Çözüm 1 — Crontab'ın başında PATH tanımla

SHELL=/bin/bash
PATH=/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin
MAILTO=ali@example.com

# Artık PATH'teki her şey erişilebilir
*/5 * * * * python3 /home/ali/scripts/check.py

Çözüm 2 — Komutları mutlak yolla yaz

*/5 * * * * /usr/bin/python3 /home/ali/scripts/check.py

Komutun mutlak yolunu bulmak için: which python3 → /usr/bin/python3. Bu yaklaşım daha güvenlidir çünkü PATH'e güvenmezsin.

.bashrc / .profile yüklenmez

Cron shell'i interactive değil, login değil. Yani .bashrc, .bash_profile, .profile okunmaz. Senin tanımladığın alias'lar, fonksiyonlar, nvm, pyenv, rvm gibi version manager'lar hiçbiri çalışmaz. Bu yüzden cron script'leri kendi ortamlarını kurmalı:

#!/bin/bash

# Script başında ortamı açıkça yükle
export PATH=/usr/local/bin:/usr/bin:/bin
source /home/ali/.nvm/nvm.sh
nvm use 18

# Artık node, npm, vb. kullanılabilir
node /home/ali/app/backup.js

05Çıktı yönetimi — stdout, stderr, mail

Cron bir komut çalıştırıp çıktı (stdout veya stderr) üretirse, bu çıktıyı varsayılan olarak kullanıcıya mail eder. MTA kurulu değilse çıktı kaybolur. İşlerin sessizce başarısız olduğunu fark etmek için bu davranışı bilinçli yönet.

Varsayılan — mail gönderme

*/5 * * * * /home/ali/scripts/check.sh

Eğer check.sh ekrana bir şey yazarsa (örneğin echo, ya da bir hata mesajı), cron bu çıktıyı alır ve /var/mail/ali içine düşürmeye çalışır. Çoğu modern sunucuda MTA (postfix, sendmail) kurulu değildir — çıktı kaybolur, syslog'a "(CRON) info (No MTA installed)" satırı düşer.

MAILTO ile mail adresini ayarla

MAILTO=ali@example.com

*/5 * * * * /home/ali/scripts/check.sh

Üstte tanımlı MAILTO altındaki tüm işleri kapsar. Belirli bir işi kapsamdan çıkarmak için farklı bir MAILTO bloğu koyabilirsin.

MAILTO boş = mail yok

MAILTO=""

# Bu işlerin çıktıları hiçbir yere gitmez — ama kaybolur
*/5 * * * * /home/ali/scripts/gurultulu-is.sh

Komut başına çıktı yönlendirme

En esnek yol, her komutun çıktısını doğrudan bir dosyaya yönlendirmek:

# stdout'u dosyaya, stderr'i mail'e (ayrıştır)
*/5 * * * * /home/ali/scripts/check.sh > /var/log/check.log

# stdout + stderr aynı dosyaya (append)
*/5 * * * * /home/ali/scripts/check.sh >> /var/log/check.log 2>&1

# Tamamen sustur — hem stdout hem stderr /dev/null'a
*/5 * * * * /home/ali/scripts/check.sh > /dev/null 2>&1

# Sadece stderr'i kaydet (hataları gör)
*/5 * * * * /home/ali/scripts/check.sh > /dev/null 2>> /var/log/check-err.log

Timestamp'li loglar

Log dosyasına yazılan her satıra otomatik zaman damgası eklemek için:

*/5 * * * * /home/ali/scripts/check.sh 2>&1 | ts >> /var/log/check.log

ts komutu moreutils paketinde gelir (apt install moreutils). Her satırın başına Apr 10 09:30:00 gibi bir zaman ekler.

06Script çalıştırma — izinler ve tuzaklar

Cron'da en sık karşılaşılan "neden çalışmıyor" sebeplerinin hepsi burada.

1. Script çalıştırılabilir olmalı

chmod +x /home/ali/scripts/backup.sh

İzin yoksa cron Permission denied verir. ls -l ile kontrol et — çıktı -rwxr-xr-x gibi "x" harfleri içermeli.

2. Shebang satırı

Script'in ilk satırı hangi yorumlayıcıyla çalıştırılacağını söylemeli:

#!/bin/bash
# Ya da python için:
#!/usr/bin/env python3

# ... script gövdesi

Shebang olmadan cron (varsayılan olarak /bin/sh kullanarak) script'i çalıştırır — bash'e özgü syntax ([[ ]], arrays) hata verir.

3. Mutlak yollar kullan

Script içinde göreli yol kullanma. Cron script'i kullanıcının home dizininden başlatabilir ama script'in kendi konumundan değil:

#!/bin/bash
cp ./data/* ./backup/        # HANGİ dizine göre?

#!/bin/bash
set -euo pipefail

# Script'in kendi dizinini bul (çok işe yarar)
SCRIPT_DIR="$(cd "$(dirname "${BASH_SOURCE[0]}")" && pwd)"

cp "$SCRIPT_DIR/data/"* "$SCRIPT_DIR/backup/"

4. Yüzde işareti kaçışı

Cron satırında % özel bir karakterdir — yeni satır anlamına gelir ve komutu keser. Eğer komutta % geçmesi gerekiyorsa (örneğin date format stringi) kaçış yap:

# Cron bunu "echo $(date +"%Y" (sonrası yeni satır)" olarak okur — hata
0 * * * * echo "$(date +"%Y-%m-%d")" >> /tmp/log.txt

0 * * * * echo "$(date +"\%Y-\%m-\%d")" >> /tmp/log.txt

Ya da daha temiz: komutu bir script'e koy, crontab'dan sadece script'i çağır. Bu sorun ortadan kalkar.

07Sistem geneli cron dosyaları

Kullanıcı crontab'larının yanında, root/paket sistemleri için farklı yerlerde yaşayan sistem geneli cron dosyaları da vardır. Formatları arasında tek küçük ama kritik bir fark var: kullanıcı adı alanı.

/etc/crontab — 6 alanlı format

Kullanıcı crontab'ından farklı olarak, /etc/crontab ve /etc/cron.d/ altındaki dosyalarda zaman alanları ile komut arasında bir kullanıcı adı alanı vardır:

SHELL=/bin/sh
PATH=/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/sbin:/bin:/usr/sbin:/usr/bin

# dak saat gün ay dow  KULLANICI  komut
17 *    * * *   root    cd / && run-parts --report /etc/cron.hourly
25 6    * * *   root    test -x /usr/sbin/anacron || ( cd / && run-parts --report /etc/cron.daily )
47 6    * * 7   root    test -x /usr/sbin/anacron || ( cd / && run-parts --report /etc/cron.weekly )
52 6    1 * *   root    test -x /usr/sbin/anacron || ( cd / && run-parts --report /etc/cron.monthly )

6. alan (root) kullanıcı adı. Komut bu kullanıcı olarak çalıştırılır. Bu mekanizma sayesinde bir admin, crontab -e yerine doğrudan dosyayı düzenleyerek farklı kullanıcıların işlerini tek yerden yönetebilir.

run-parts dizinleri — en basit yol

Bir script'in her gün çalışmasını istiyorsan, en kolay yol onu /etc/cron.daily/ içine koymaktır. Cron (veya anacron) bu dizindeki her çalıştırılabilir dosyayı sırayla çalıştırır.

sudo cp backup.sh /etc/cron.daily/backup
sudo chmod +x /etc/cron.daily/backup

anacron — her zaman açık olmayan sistemler

Cron saat X:YY olduğunda makine kapalıysa işi atlar — bir sonraki X:YY'e kadar beklemez, sessizce kaybeder. Dizüstü bilgisayarlar, akşam kapatılan masaüstleri için bu sorundur. anacron bu açığı kapatır: son çalıştırma zamanını bir dosyaya yazar, sistem açıldığında "bu iş en son ne zaman çalıştı, aradan bir gün geçti mi?" kontrolü yapar. Modern Ubuntu/Debian'da /etc/cron.daily vb. dizinler anacron tarafından yönetilir (yukarıdaki /etc/crontab'daki test -x /usr/sbin/anacron kontrolü bunu sağlar).

08Pratik örnekler

Gerçek dünyada karşına çıkacak senaryolar. Her biri crontab satırı + varsa yardımcı script ile.

Örnek 1 — Her gece veritabanı yedeği

MAILTO=admin@example.com

# Her gece 02:30'da yedek
30 2 * * * /home/ali/scripts/db-backup.sh >> /var/log/db-backup.log 2>&1

#!/bin/bash
set -euo pipefail

BACKUP_DIR=/var/backups/db
DATE=$(date +%Y-%m-%d)
FILE="$BACKUP_DIR/mydb-$DATE.sql.gz"

mkdir -p "$BACKUP_DIR"

pg_dump mydb | gzip > "$FILE"

# 30 günden eski yedekleri sil
find "$BACKUP_DIR" -name "mydb-*.sql.gz" -mtime +30 -delete

echo "[$(date -Iseconds)] Yedek tamamlandı: $FILE"

Örnek 2 — Her 5 dakikada sağlık kontrolü

*/5 * * * * /usr/bin/curl -fsS https://example.com/health > /dev/null || echo "[$(date)] DOWN" >> /var/log/uptime.log

curl -f HTTP 4xx/5xx'te hata kodu döner. || ile sadece başarısızlık durumunda log yazılır.

Örnek 3 — Haftalık log temizliği

# Her Pazar 03:00'te, 14 günden eski logları sil
0 3 * * 0 find /var/log/myapp -name "*.log" -mtime +14 -delete

Örnek 4 — Boot'ta servis başlat

@reboot sleep 30 && /home/ali/bin/start-bot.sh

30 saniye beklemek, network ve diğer servislerin ayağa kalkması için zaman kazandırır. Daha güvenilir yol: systemd unit.

Örnek 5 — Üst üste çalışmayı engelle (flock)

Eğer bir iş uzun sürerse ve bir sonraki tetikleme geldiğinde önceki hâlâ devam ediyorsa, iki instance paralel çalışır. Bu genellikle istenmez. flock ile çözülür:

# -n: lock alınamazsa hemen çık, bekleme
*/5 * * * * /usr/bin/flock -n /tmp/myjob.lock /home/ali/scripts/slow-job.sh

İlk çalışma /tmp/myjob.lock'u kilitler. 5 dakika sonra ikinci deneme gelir — kilit hâlâ tutulu — -n sayesinde beklemeden çıkar. Önceki iş bitince kilit açılır.

Örnek 6 — Farklı kullanıcı için iş (root crontab)

# Root olarak ali'nin crontab'ını düzenle
sudo crontab -u ali -e

# Ya da /etc/cron.d/ altına dosya koy (6 alan formatı)
sudo tee /etc/cron.d/ali-backup << 'EOF'
SHELL=/bin/bash
PATH=/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/sbin:/bin:/usr/sbin:/usr/bin
30 2 * * * ali /home/ali/scripts/backup.sh
EOF

Örnek 7 — Geçici test (bir dakika sonrası)

# Şu an 14:32 ise, 14:33'te tetikle
# crontab -e'ye ekle:
33 14 * * * /home/ali/scripts/test.sh >> /tmp/test.log 2>&1

Test bitince crontab'dan sil. Daha güzel bir deneme: bir dakika sonrayı bir scriptle otomatik hesapla, crontab -l ile mevcut crontab'ı dosyaya al, test satırını ekle, geri yükle.

09Hata ayıklama

"Terminalde çalışıyor, cron'da çalışmıyor" hikayesinin nasıl söküleceği.

1. Cron log'una bak

Cron her tetiklediği işi syslog'a yazar. Görmek için:

# Syslog'da CRON satırlarını filtrele
grep CRON /var/log/syslog

# Ya da journalctl ile (daha yeni sistemler)
journalctl -u cron -f

# Sadece son 1 saat
journalctl -u cron --since "1 hour ago"

grep CROND /var/log/cron
journalctl -u crond -f

Beklenen satır şuna benzer:

Apr 10 14:33:01 host CRON[12345]: (ali) CMD (/home/ali/scripts/test.sh)

Bu satırı görüyorsan cron işi tetikledi. Gördüğün halde iş yapılmamışsa sorun cron'da değil — script'in içindedir. Görmüyorsan sorun crontab syntax'ında veya zamanlamadadır.

2. Crontab satırını gözle kontrol et

crontab -l

Yazdığın satır orada mı? Zaman alanı doğru mu? Alan sayısı 5 mi (veya /etc/crontab'daysa 6 mı)?

3. Komutu kabuk ortamı olmadan dene

Cron'un kısıtlı PATH'ini simüle et:

# Temiz ortamda, sadece cron'un PATH'iyle çalıştır
env -i PATH=/usr/bin:/bin HOME=$HOME /bin/sh /home/ali/scripts/test.sh

Terminalde çalışan ama bu komutta çalışmayan bir script, cron'da da çalışmayacaktır. Sorun %90 PATH ile ilgilidir.

4. Script'in ilk satırına debug ekle

#!/bin/bash
exec > /tmp/test.debug.log 2>&1
set -x

echo "=== çalışma zamanı: $(date -Iseconds) ==="
echo "PATH=$PATH"
echo "HOME=$HOME"
echo "PWD=$(pwd)"
echo "USER=$(whoami)"

# ... asıl script ...

exec > dosya 2>&1 script'in kalan tüm çıktısını dosyaya yönlendirir. set -x her çalıştırılan komutu ekrana (artık log'a) basar. Bu üç satırla cron'da script'in gerçekten ne gördüğünü bir dakika sonra öğrenirsin.

5. Sık hatalar kontrol listesi